top of page
alt=""
Hevsel Times Logo Transparent Red.jpg

Bandora Plaseboyê: Analîzek li ser xala hevdîtina psîkolojî û bijîşkiyê

3 days ago
4 min read

Ji hêla Emîr Taha Macit ve hatî nivîsandin


Bandora plasebo diyardeyek e ku ji ber baweriya nexweşek bi bandora dermankirina ku ew dibînin çêdibe, dibe sedema baştirbûna tenduristiya nexweş her çend dermankirin bi gelemperî bêbandor be jî. Ew bandorek balkêş e ku bûye sedema gelek planên dermankirinê yên nû, lê di heman demê de di seranserê dîrokê de bûye sedema têgihiştinên xelet ên karesatbar. Bandora plasebo amûrek bikêrhatî ye ji bo dermanan dema ku bi rêkûpêk were bikar anîn, wekî aliyek erênî ya avakirina baweriyê bi nexweşan re xizmet dike.


Ji ber ku piraniya têkiliyên hiş-laş di dîrokê de zehmet bûne ku werin fam kirin, mekanîzmayên bandora plasebo hîn jî têne nîqaş kirin. Ew ji bendewariya dermankirinek bi bandor derdikeve, û dibe alîkar ku têgihîştina nîşanan sivik bike û carinan jî di pêvajoya başbûnê de dibe alîkar. Hin ji vê sivikkirinê ji kîmyewîyên wekî endorfîn ên ku ji hêla mêjî ve têne berdan tê, lê rêjeya tevahî ya vê yekê hîn nayê zanîn. Ji ber ku ew di têgihîştina nîşanan de dibe alîkar, ew di rewşên wekî depresyon û fikaran de bi bandortir e, ku nîşan bêtir ber bi aliyê psîkolojîk an têgihîştinê ve diçin. Ji ber ku nîşan bi piranî subjektîf in û diguherin, bandora plasebo di rewşên weha de bêtir diyar dibe.


Dema ku hêviyên erênî dikarin bibin sedema encamên çêtir, hêviyên neyînî jî dikarin bibin sedema encamên xirabtir. Dijwateya neyînî ya bandora "placebo"yê, bandora "nocebo" ye. Ev rewş dikare çêbibe dema ku nexweş li bendê ne ku rastî bandorên alî yên muhtemel ên dermankirinê werin; ev yek dikare bibe sedem ku ew wan bandoran bi rastî hîs bikin, her çend eger ew bandorên alî ji wan re nehatana gotin, dibe ku ew qet rastî wan nedihatin jî. Lêbelê, bandora nocebo ne tenê tişta ye ku ji ber hêviyan dibe sedema zirarê; bandora placebo jî dikare zirarê bide.


Her çend di destpêkê de wisa xuya dike ku bandora placebo bi her awayî sûdmend e, lê gava em li ser encamên dermankirineke xeternak a ku di nexweşan de bandora placebo çêdike difikirin, em dibînin ku tişt çawa dikarin şaş biçin. Rêbazên dermankirinê yên kevn, wekî "xwînkişandin" (derxistina xwînê ji laşê nexweş ji bo tedawîkirina nîşaneyên wekî tayê), di gelek nexweşan de bûn sedema başbûneke ku bi rêya bandora placebo pêk dihat. Vê yekê hişt ku ew rêbazên ku îro em dizanin bi temamî ne ewle ne, ji dema ku diviyabû bi dawî bibin, pir dirêjtir berdewam bikin. Di serdemên ku bandora placebo baş nehatibû fêmkirin de, ev rêbazên nebaş bûn sedema mirina gelek kesan; di nav wan de kesayetên wekî George Washington jî hebûn, ku piştî çend caran ji ber enfeksiyoneke qirikê xwîn jê hat kişandin, jiyana xwe ji dest da. Ev rewş nîşan didin ku eger bandora placebo bi lêkolînên zanistî yên têr neyê piştgirîkirin, dikare bibe sedema zirarê; lewma divê ev bandor bi awayekî rast were bikaranîn da ku bibe amûreke kêrhatî.


Ceribandina nûjen û rast a dermanan pir tê kontrolkirin. Dema ku dermanên nû têne ceribandin, rêbazên cûrbecûr ligel razîbûna nexweşan têne bikar anîn da ku bandora placebo ya gengaz kontrol bikin. Yek ji rêbazên sereke ceribandinên kontrolkirî yên rasthatî, an RCT ne. RCT bi destnîşankirina beşdaran bo du komên cûda û bi awayekî rasthatî dayîna hebikek rastîn an jî yek neçalak ji koman re, alîgiriyê kêm dikin. Ne nexweş û ne jî bijîşk nizanin kîjan kom hebika rastîn heye. Bi vî rengî, bandora placebo tê hesibandin, ku dihêle lêkolîner bi rastî bandora derman diyar bikin.


Di derbarê karanîna nûjen a placeboyan di bijîşkiyê de, ew pir caran ji hêla bijîşkan ve nerasterast tê bikar anîn, lê dibe ku bi awayekî çalak û exlaqî jî were bikar anîn. Beşa nerasterast avakirina baweriyê û girêdanek bi nexweşan re vedihewîne, ku hêviyên wan ên bandora dermankirinê bilindtir dike, lê ew ti dermankirin an dermanek taybetî nagire nav xwe. Rêbaza çalak rêbazek balkêş e û encamên pir cûda hene. Ew bi peyda kirina hebikên placebo yên neçalak ji nexweşan re û ji wan re gotina ku wan nîşan daye ku têgihîştina nîşanan baştir dikin, dixebite, û heke nexweş dest bi pêşbîniya van encaman bike, dibe ku heb bi sedema bandora placebo alîkariya rewşa wan bikin.


Di encamê de, bandora plasebo bûyerek tevlihev e ku li gorî awayê karanîna wê feyde û zirarên xwe hene. Ew bandorek e ku ji bo bidestxistina armanca xwe bêyî ku zirarê bide, piştgiriya zanistî û karanîna exlaqî hewce dike. Wekî ku me ji dermankirinên kevin û xeternak dîtiye, ew dikare bibe sedema bandorek zincîrî ya domandina rêbazek di karanînê de, ku di encamê de ji bo nexweşan xetereyek mezin çêdike. Bi karanîn û rêbazên xwe yên cûda, digel agahdariya pêbawer, ew xwedî potansiyel e ku ji nexweşan re pir alîkar be.



Çavkanî:



  1. Munnangi S, Sundjaja JH, Singh K, et al. Placebo Effect. [Updated 2023 Nov 13]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK513296/

  2. Colloca L, Miller FG. The nocebo effect and its relevance for clinical practice. Psychosom Med. 2011;73(7):598-603. doi:10.1097/PSY.0b013e3182294a50, 

  3. Margo CE. The placebo effect. Surv Ophthalmol. 1999;44(1):31-44. doi:10.1016/S0039-6257(99)00060-0

Comments


bottom of page