Bilindbûna Populîzma Rastgir di Almanya, Îtalya û Hollanda de: Nîzameke Nû ya Siyasî
Ji hêla Sarya Gulec ve hatiye nivîsandin
Bilindbûna populîzma rastgir a tund li seranserê Ewropayê di van salên dawî de bûye meyla sereke ya siyasî û siyaseta hilbijartinê û rêveberiyê di gelek welatan de ji nû ve şekil daye. Tevgerên populîst ên rastgir, ku ji nîqaşên derbarê koçberiyê, fikarên aborî û nerazîbûna ji saziyên siyasî yên kevneşopî hêz digirin, li Îtalya, Hollanda û Almanya piştgiriyeke girîng bi dest xistine. Di jêr de, bilindbûna her partiyê di welatê xwe de û bandorên wê li ser dînamîkên siyasî yên Ewropayê têne nirxandin.
Partiya populîst a rastgir a Almanyayê, Alternatîf ji bo Almanya (AfD), di demeke kurt de zêdebûneke bilez a populerbûna xwe dît. Ev partî di destpêkê de li ser kampanyayeke dijî Euro-yê hatiye damezrandin, lê paşê veguheriye partiyeke neteweperest û dijî koçberiyê, nemaze li herêmên berê yên Almanyaya Rojhilat piştgiriyeke mezin bi dest xistiye. Di hilbijartinên dawî de, AfD %21 ê dengan bi dest xist û bû partiya duyemîn a herî mezin di Bundestagê de.
AfD, di bin serokatiya Alice Weidel de, siyasetek her ku diçe tundtir pejirandiye. Di nav wan de daxwazên derxistina bi zorê ya komî ya koçberan û redkirina siyaseta Yekîtiya Ewropayê jî hene. Siyasetmedarên kevneşopî derbarê gotinên vê partiyê de fikarên xwe anîne ziman û li ser tedbîrên cuda, ji qedexekirina wê bigire heta bersivdana bilindbûna wê bi guhertinên siyasî, nîqaş kirine. Tevî nerazîbûna berfireh, AfD karîbû ji nerazîbûna aborî, zêdebûna hestên dijî koçberan û hesta dûrbûna elîtên siyasî ji nifûsa giştî sûd wergire.
Dîmena siyasî ya Îtalyayê bi bilindbûna partiya Birayên Îtalyayê (Fratelli d'Italia), di bin serokatiya Giorgia Meloni de, bi awayekî berbiçav guheriye. Wekî partiya populîst a rastgir a serdest, ev partî bi damezrandina hikûmeteke hevpeymaniyê bi hevpeymanên neteweperest û muhafezekar re, pozîsyona xwe xurt kiriye. Bingeha îdeolojîk a partiyê bi kûrahî di neteweperestiya Îtalî, muhafezekariya xirîstiyanî û euroskeptîsîzmê de hatiye bicihkirin.
Meloni bi tundî piştgirî dide nirxên kevneşopî û di çarçoveya bernameyeke neteweperest de pêşengiya siyasetekê dike ku li hember koçberiyê helwesteke hişk digire. Veguherîna Îtalyayê ber bi rastgiriyê ve beşek ji meyleke berfirehtir a Ewropayê ye; li gorî vê meylê, siyasetmedarên populîst xwe wekî nûnerên "gelê rastîn" li hember burokratên Ewropayê û elîtên globalbûyî pêşkêş dikin. Serkeftina mezin a Birayên Îtalyayê di hilbijartinên Ewropayê yên 2024 de, balkêşiya zêde ya populîzma rastgir di nav hilbijêrên Îtalî yên ji partiyên siyasî yên kevneşopî bêhêvî bûne de nîşan dide.
Hollanda ji mêj ve bûye qadeke şerê siyasî ji bo partiyên populîst ên rastgir, lê serkeftina dawî ya Partiya Azadiyê (PVV) ya Geert Wilders bûyerekî dîrokî ye. Di hilbijartinên giştî yên Mijdara 2023 de, PVV hejmara kursiyên xwe yên parlamentoyê du qat kir û bû hêza populîst a rastgir a herî bihêz a welat.
Wilders, ku bi dijberiya xwe ya bêdudilî li hember Îslamê, koçberiyê û Yekîtiya Ewropayê tê nasîn, ji nerazîbûna gel a li hember zêdebûna sûc û neewlehiya aborî sûd wergirtiye da ku balkêşiya partiya xwe berfireh bike. Stratejiya wî di nav gelek hilbijêran de deng vedaye; nemaze di nav wan kesan de ku ji siyaseta partiyên desthilatdar nerazî ne û li pey alternatîfeke radîkal digerin. Serkeftina PVV partiyên sereke neçar kiriye ku bernameyên xwe ji nû ve binirxînin û ev yek dibe sedem ku populîzma rastgir di siyaseta Hollandayê de li navenda nîqaşan bimîne.
Bilindbûna populîzma rastgir li Almanya, Îtalya û Hollanda bandorên wê yên dûr û dirêj li ser siyaseta Ewropayê hene. Partiyên kevneşopî yên navend-rastgir û navend-çepgir rastî zextên zêde tên da ku ji bo vegerandina piştgiriya hilbijêran, siyasetek hişktir a koçberiyê û gotinên neteweperesttir bipejirînin.
Wekî din, bandora zêde ya partiyên populîst ên rastgir di Parlamentoya Ewropayê de dê roleke girîng di şekildana siyaseta Yekîtiya Ewropayê ya li ser koçberiyê, rêveberiya aborî û yekbûnê de bilîze. Hebûna wan dê nîqaşên siyasî zêdetir bike û dilsoziya demdirêj a Yekîtiya Ewropayê ji bo piralîparêziyê û nirxên demokrasiyê yên lîberal bixe ber pirsê.
Populîzma rastgir êdî di Ewropayê de meyleke biçûk û li kêlekê nîne; ew bûye hêzeke veguherîner ku siyaseta neteweyî û herêmî ji nû ve şekil dide. Mînakên Almanya, Îtalya û Hollanda nîşan didin ka fikarên aborî, xemgîniyên çandî û nerazîbûna siyasî çawa tevgera hilbijêran dîyar dikin. Her ku ev tevger hêzê distînin, dê siyasetmedarên Ewropayê neçar bibin ku di navbera bersivdana nerazîbûna gel û parastina îstiqrara demokratîk a li seranserê parzemînê de hevsengiyê peyda bikin.
Çavkanî:
Populism Studies. (2024). The spectrum of Italian populist parties in the 2024 European elections: A shift to the right. Retrieved from https://www.populismstudies.org/the-spectrum-of-italian-populist-parties-in-the-2024-european-elections-a-shift-to-the-right
The Guardian. (2025). ‘Vicious cycle’: How far-right parties across Europe are cannibalizing the center-right. Retrieved from https://www.theguardian.com/world/2025/feb/01/vicious-cycle-far-right-parties-across-europe-are-inspiring-imitators
Wilson Center. (2024). Right-wing populism succeeds in the Netherlands: What does it mean for the EU? Retrieved from https://www.wilsoncenter.org/article/right-wing-populism-succeeds-netherlands-what-does-it-mean-eu
Mudde, C. (2023). Populism and the far-right in European democracies: Challenges and consequences. Electoral Studies, 84, 102594. Retrieved from https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277539523000079
Pew Research Center. (2024). Global elections in 2024: What we learned in a year of political disruption. Retrieved from https://www.pewresearch.org/global/2024/12/11/global-elections-in-2024-what-we-learned-in-a-year-of-political-disruption/





Comments