Hilbijartinên Almanyayê yên 2025: Demeke Girîng ji bo Neteweyê û Ewropayê
Ji hêla Sarya Gulec ve hatiye nivîsandin
Hilbijartinên federal ên pêşeroj ên Almanyayê, ku dê di 23ê Sibata 2025’an de bên lidarxistin, tê payîn ku bibin demeke diyarker ji bo siyaseta neteweyî û Ewropayê. Tê payîn ku ev hilbijartin di nav aloziyên siyasî û kêmbûna baweriya gel de dîmena siyasî ya Almanyayê ji nû ve şekil bidin. Encama wan dikare bandoreke girîng li ser polîtîkayên navxweyî yên Almanyayê û rola wê ya wekî stûneke bingehîn a Yekîtiya Ewropayê bike.
Hilbijartinên zû ji ber astengiyên siyasî yên dirêjdemî hatin destpêkirin. Koalîsyona Kancelar Olaf Scholz, ku ji Partiya Sosyaldemokrat (SPD), Keskan û Partiya Demokrat a Azad (FDP) pêk dihat, di çareserkirina pirsgirêkên lezgîn ên wekî rawestana aborî, ewlehiya enerjiyê û bilindbûna enflasyonê de zehmetî kişand.
Bêrazîbûna zêde ya gel ji ber nebûna stratejiyeke yekgirtî ya koalîsyonê bû sedema zêdebûna banga hilbijartinên zû.
Piştî ragihandina roja hilbijartinê, partiyên sereke kampanyayên xwe zêdetir xurt kirin û çareseriyên xwe ji bo pirsgirêkên girîng ên Almanyayê pêşkêş kirin. Li gorî Politico Europe, ev hilbijartin derfetekê ji bo nûvekirina sîstema siyasî pêşkêş dikin; lêbelê, dabeşbûna dîmena siyasî pêşbîniya avakirina hikûmeteke îstîqrar dijwartir dike.
Dîmena siyasî ya Almanyayê her ku diçe bêtir perçe dibe û tu partiyekê bi serê xwe piraniya kursiyan bi dest nexistiye. Di nav pêşbazên sereke yên hilbijartinên 2025’an de ev partî hene:
Yekîtiya Demokrat a Xirîstiyan (CDU) / Yekîtiya Sosyal a Xirîstiyan (CSU): Di bin serokatiya Friedrich Merz de, hevalbendiya CDU/CSU arîkariya îstîqrara aborî û nirxên muhafezekar dike. Ew dixwaze bi sûdwergirtina ji nerazîbûna li hember serokatiya Scholz, serdestiya xwe ji nû ve bi dest bixe.
Partiya Sosyaldemokrat (SPD): SPD ku di dema serokatiya Scholz de ji ber rawestana polîtîkayan rastî rexneyan hatiye, girîngiyê dide dadmendiya civakî û tedbîrên li dijî guherîna avhewayê da ku baweriya dengdêran ji nû ve bi dest bixe.
Keskan: Ji ber ku guherîna avhewayê mijareke bingehîn e, Keskan bala dengdêrên ciwan û pêşverû dikişînin. Lêbelê, nakokiyên navxweyî û pirsên derbarê pêkanîna pêşniyarên wan ên aborî de astengiyên wan çêdikin.
Alternatîf ji bo Almanya (AfD): Partiya AfD ya rastgir a tund bi taybetî li rojhilatê Almanyayê, bi sûdwergirtina ji nerazîbûna li hember polîtîkayên koçberiyê û enerjiyê, piştgiriyeke zêdetir bi dest xistiye. Helwestên wê yên nakokî wê dikin hêzeke ku di civakê de nêrînên cuda û dijber çêdike.
Partiya Demokrat a Azad (FDP): FDP ku polîtîkayên bazara azad diparêze, bala dengdêrên piştgirîdarî karsaziyê dikişîne; lêbelê, ji ber rola xwe di nakokî û bêkarîgeriya koalîsyonê de rastî rexneyan tê.
Çend mijarên girîng pêşîniyên dengdêran şekil didin:
Pirsgirêkên Aborî: Bilindbûna enflasyonê û mezinbûna hêdî ya aborî zextê li ser aboriya Almanyayê çêkiriye. Pêşniyarên ji bo zêdekirina veberhênanê, çareserkirina astengiyên di zincîreyên peydakirinê de û piştgiriya karsaziyên biçûk di nav bingeha bernameyên partiyan de cih digirin.
Polîtîkaya Avhewayê: Wekî mezintirîn aboriya Ewropayê, polîtîkayên Almanyayê yên derbarê avhewayê de girîngiyeke mezin hildigirin. Partî li ser awayê hevsengkirina armancên jîngehî yên xurt û rastiyên aborî nêrînên cuda hene.
Ewlehiya Enerjiyê: Krîza enerjiyê, ku ji ber şerê Ukraynayê mezintir bûye, hîn jî yek ji fikarên sereke ye. Partî balê dikişînin ser veguherîna ber bi enerjiya nûjenkirinê û kêmkirina girêdayîbûna îthalatê.
Koçberî û Yekbûn: Polîtîkayên koçberiyê hîn jî mijareke nakokîdar in û nîqaşên derbarê pêvajoyên penaberiyê û stratejiyên yekbûnê dewam dikin.
Têkiliyên bi Yekîtiya Ewropayê re: Rola Almanyayê wekî rêbereke Yekîtiya Ewropayê dê polîtîkayên darayî, berevaniyê û derve şekil bide û bandorê li ser têkiliyên bi Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Çînê û hêzên din ên cîhanî bike.
Anketên dengdanê, wekî ku The Guardian ragihandiye, nîşan didin ku tu partiyekê dê piraniyeke eşkere bi dest nexîne. Ji ber vê yekê, danûstandinên ji bo avakirina koalîsyonê neçarî dê bibin. Her çend CDU/CSU niha di tercîhên dengdêran de pêşeng e, lê vebijarkên wê yên ji bo avakirina koalîsyonê hîn ne diyar in. Keskan û FDP dikarin roleke diyarker bilîzin, di heman demê de bandora zêde ya AfD-ê jî koalîsyonên kevneşopî dixe ber pirsgirêkan.
Koalîsyoneke muhtemel a CDU/CSU û Keskan dikare polîtîkayên aborî yên muhafezekar bi armancên pêşverû yên parastina avhewayê re li hev bîne. Wekî alternatîf, heke SPD baweriya gel ji nû ve bi dest bixe, dibe ku koalîsyoneke nû ya di bin serokatiya wê de bê avakirin. Bêyî ku kîjan koalîsyon were avakirin, dê hemû koalîsyonan di çareserkirina pirsgirêkên tevlihev ên Almanyayê de bi zehmetiyên mezin re rû bi rû bimînin.
Encamên hilbijartinên Almanyayê dê bandorê li ser Ewropayê jî bikin. Wekî lîstikvaneke sereke di Yekîtiya Ewropayê de, îstîqrara siyasî ya Almanyayê ji bo yekîtiya Yekîtiyê û şiyana wê ya rûbirûbûna bi krîzên cîhanî re pir girîng e. Encamên hilbijartinê dê bandorê li ser polîtîkayên Yekîtiya Ewropayê yên derbarê enerjiyê, avhewayê û ewlehiyê de bikin û bersiva wê ya li hember aloziyên jeopolîtîk şekil bidin.
Hilbijartinên federal ên Almanyayê yên sala 2025’an bûyereke girîng ji bo pêşeroja siyasî ya Ewropayê ne. Ji ber ku mijarên girîng di nav xetereyê de ne û piraniyeke eşkere xuya nake, ev hilbijartin dê şiyana Almanyayê ya avakirina koalîsyonên bi bandor û parastina rola xwe ya rêberiyê di Yekîtiya Ewropayê de biceribînin. Her ku roja hilbijartinê nêzîk dibe, bala cîhanê dê li ser awayê ku dengdêrên Alman rêça pêşeroja welatê xwe û bandora wê li ser qada cîhanî diyar dikin, be.
Çavkanî:
The Guardian. (2024, December 12). German election opinion polls – who's leading for 2025. https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2024/dec/12/german-election-opinion-polls-whos-leading-for-2025
Politico Europe. (2024). Germany 2025: Reform or more gloom? https://www.politico.eu/article/germany-2025-reform-election-cdu-olaf-scholz-friedrich-merz/
Politico Europe. (2024). Germany federal snap election to take place Feb 23, 2025. https://www.politico.eu/article/germany-federal-snap-election-take-place-feb-23-2025/
PolitPro. (2024). Germany. Retrieved from https://politpro.eu/en/germany
VinciWorks. (2024). How the 2025 German federal election could reshape Europe. https://vinciworks.com/blog/how-the-2025-german-federal-election-could-reshape-europe/





Comments